Phòng khám mắt bệnh viện Lê Lợi – 69 Lê Thánh Tôn, Phường Bến Nghé, Quận 1, HCM
Viêm amidan cấp tính là một vấn đề tai — mũi — họng rất phổ biến nhưng thường khiến nhiều người lo lắng vì đau họng, sốt và khó chịu. Trong bài viết này, mình sẽ cùng bạn tìm hiểu từ khái niệm cơ bản đến những câu hỏi thường gặp: viêm amidan cấp có nguy hiểm không, có thể tự khỏi không, khi nào trở thành viêm amidan mủ hay tái phát (cấp 2), khác biệt giữa trẻ em và người lớn, các phương pháp điều trị hiệu quả, kèm hình ảnh minh họa để bạn dễ hình dung. Đọc xong, bạn sẽ nắm rõ cách nhận biết và xử trí hợp lý khi gặp phải tình trạng này.
Viêm Amidan Cấp Tính
Viêm amidan cấp tính là tình trạng viêm sung huyết hoặc viêm mủ ở amidan khẩu cái, có thể xảy ra một hoặc cả hai bên. Amidan là “tấm chắn” lympho ở thành họng, giúp ngăn chặn vi khuẩn, virus, nấm xâm nhập vào hệ hô hấp, nhưng khi bị tấn công quá mức thì bị tổn thương.
Bệnh thường gặp ở lứa tuổi học đường, từ khoảng 5–15 tuổi, do nhiều nguyên nhân. Khoảng 70% trường hợp là do virus — như adenovirus, virus cúm và các loại virus khác — còn lại do vi khuẩn gây nên. Cả hai loại tác nhân đều có thể làm bệnh nặng hơn nếu không chăm sóc kịp thời.
Triệu chứng viêm amidan cấp thường dữ dội: đau họng, sưng amidan, có thể có mủ trắng, sốt và nổi hạch cổ. Viêm cấp tính khởi phát nhanh, nếu do virus thường tự cải thiện, còn do vi khuẩn có thể cần điều trị kháng sinh. Khi triệu chứng nặng kéo dài nên gặp bác sĩ để được hướng dẫn.
Viêm Amidan Cấp Tính Có Nguy Hiểm Không
Viêm amidan cấp do Streptococcus nhóm A nếu được phát hiện sớm và điều trị đúng bằng kháng sinh thường không quá nguy hiểm. Tuy nhiên, nếu chủ quan để kéo dài, vi khuẩn có thể gây viêm nặng, amidan hốc mủ với bã đậu, thậm chí áp xe quanh amidan hoặc lan vào máu, đe dọa tính mạng ở những trường hợp nghiêm trọng.
Ngoài biến chứng tại chỗ, viêm amidan chưa được xử lý tốt kéo dài có thể dẫn tới biến chứng xa như viêm màng trong tim, viêm cầu thận, viêm khớp hoặc rối loạn tiêu hóa, ảnh hưởng chất lượng cuộc sống. Viêm amidan mạn tính và quá phát, đặc biệt độ 4, có nguy cơ cao hơn và đôi khi cần can thiệp chuyên khoa.
Cách đơn giản hỗ trợ điều trị gồm dùng kháng sinh theo chỉ định, súc họng nước muối sinh lý, nhỏ mũi và dung dịch sát khuẩn. Khi triệu chứng nặng hoặc tái phát nhiều lần, cần gặp bác sĩ để cân nhắc cắt amidan hoặc điều trị chuyên sâu. Tóm lại, đừng chủ quan — điều trị kịp thời sẽ giảm nguy cơ biến chứng.
Viêm Amidan Cấp Có Tự Khỏi Không
Nhiều người hay thắc mắc viêm amidan có tự khỏi được không. Thực tế, phần lớn trường hợp do virus có thể tự lui sau khoảng 3–7 ngày. Trong thời gian đó, nghỉ ngơi, uống đủ nước, súc miệng nước muối và thuốc giảm đau theo hướng dẫn giúp kiểm soát triệu chứng tốt hơn mà không cần kháng sinh.
Ngược lại, nếu nguyên nhân do vi khuẩn, bệnh thường không tự khỏi và cần can thiệp y tế, thường là kháng sinh để tránh biến chứng. Viêm amidan hốc mủ (có mủ) rất khó tự lành, dễ tái phát hoặc gây áp-xe, do đó nên khám và điều trị kịp thời.
Với viêm amidan cấp nhẹ và hệ miễn dịch tốt, có khả năng tự khỏi, nhưng không nên chủ quan. Nếu sốt cao kéo dài, đau họng rất nặng, khó nuốt, khó thở, chảy nhiều mủ hoặc triệu chứng không cải thiện sau 5–7 ngày, cần được bác sĩ khám ngay.
Tóm lại, hãy quan sát kỹ diễn tiến và tìm chẩn đoán chính xác khi cần. Việc thăm khám giúp phân biệt virus hay vi khuẩn để điều trị đúng, tránh biến chứng và rút ngắn thời gian bệnh.
Viêm Amidan Cấp Mủ
Viêm amidan hốc mủ là một thể của viêm amidan mạn, xảy ra khi vi khuẩn hoặc virus ẩn trong các khe, hốc amidan tạo thành những khối mủ nhỏ màu trắng hoặc vàng như bã đậu, thường kèm mùi hôi khó chịu. Bệnh hay gặp ở trẻ em và người khó giữ vệ sinh miệng.
Triệu chứng thường thấy là đau họng, tăng tiết nước bọt, hơi thở hôi, cảm giác vướng khi nuốt, có hạch cứng đau ở cổ hoặc dưới hàm, đôi khi sốt. Thường là biến chứng của viêm amidan cấp không được điều trị đúng, gây nhiều khó chịu và có thể dẫn tới biến chứng nếu kéo dài.
Để điều trị và tránh tái phát, nên khám bác sĩ tai mũi họng để xác định nguyên nhân. Nếu do vi khuẩn bác sĩ có thể kê kháng sinh. Súc miệng nước muối, giữ vệ sinh răng lưỡi, bác sĩ có thể lấy bã đậu amidan. Với tái phát nhiều lần có thể cân nhắc nạo amidan.
Viêm Amidan Cấp 2
Viêm amidan cấp 2 thường khởi phát đột ngột, hay kèm rét run rồi sốt cao khoảng 38–39°C. Người bệnh có thể đau họng dữ dội, cảm giác như có vật cứng đè vào họng, mệt mỏi, nhức đầu và chán ăn. Ở trẻ em, sốt và uể oải thường rõ hơn.
Về kích thước, amidan cấp 2 to nhẹ, thường chiếm dưới 50% mặt bên của hầu họng. Amidan có thể tròn như cấp 1 nhưng chiều ngang nhỏ hơn 1/3 khoảng cách giữa hai chân trụ trước, nên thường không gây tắc nghẽn đường thở như các mức nặng hơn.
Viêm amidan cấp thường diễn tiến ngắn, hiếm khi kéo dài quá hai tuần. Điều trị theo chỉ định bác sĩ có thể gồm kháng sinh, nhỏ mũi nước muối, súc họng hoặc dung dịch sát khuẩn, kèm nghỉ ngơi, bù nước và ăn lỏng. Hãy đi khám nếu khó thở, nuốt đau hoặc sốt kéo dài.
Viêm Amidan Cấp Tính Ở Trẻ Em
Viêm amidan cấp ở trẻ em là tình trạng viêm cấp ở mô amidan, thường kéo dài dưới 2 tuần và dễ lây. Bệnh hay gặp ở trẻ từ 5–15 tuổi, khởi phát đột ngột với sốt cao 38–39,5°C, rét run, nhức đầu, mệt mỏi, chán ăn và tiểu ít, nước tiểu sẫm màu.
Amidan thường sưng to, đỏ, có khi xuất hiện mủ khiến hơi thở có mùi hôi. Trẻ thấy đau, vướng khi nuốt nước bọt hoặc ăn, ho nhiều, có cảm giác ù tai. Khi amidan quá phát, khối amidan lớn có thể làm hẹp khoang họng, gây khó thở hoặc khó nuốt.
Chăm sóc ban đầu gồm cho trẻ uống nhiều nước ấm, súc miệng bằng nước muối ấm và cho ăn thức ăn mềm, dễ nuốt; tránh đồ cay, nóng, nhiều dầu mỡ. Nếu sốt cao kéo dài, đau nhiều, khó nuốt, khó thở hoặc xuất hiện mủ, nên đưa trẻ đến bác sĩ để được khám và điều trị.
Viêm Amidan Cấp Ở Người Lớn
Viêm amidan cấp ở người lớn là tình trạng hai khối amidan bị viêm, sung huyết và xuất tiết, thường bắt đầu đột ngột kèm rét run. Người bệnh thường đau họng dữ dội, có cảm giác như có vật cứng đè vào họng, sốt cao tới 39°C hoặc hơn, mệt và chán ăn.
Dấu hiệu khác gồm amidan sưng đỏ kèm đốm trắng hoặc vàng, hơi thở hôi, nuốt đau và cảm giác nghẹn cổ. Bệnh nhân có thể nổi hạch cổ, thở bằng miệng, ngáy hoặc thậm chí ngưng thở khi ngủ. Trong viêm amidan hốc mủ thường thấy bã đậu trắng vàng có thể khạc ra.
Nguyên nhân do vi khuẩn hoặc virus; người lớn có thể cần dùng kháng sinh theo chỉ định bác sĩ. Chăm sóc tại nhà bằng nhỏ mũi nước muối, súc họng hoặc dung dịch sát khuẩn giúp giảm triệu chứng. Nếu khó thở, sốt cao kéo dài hay nuốt đau nhiều, cần khám Tai Mũi Họng sớm.
Viêm amidan cấp tuy thường gặp và nhiều trường hợp tự khỏi, nhưng không nên xem nhẹ. Từ triệu chứng ở trẻ em đến người lớn, từ viêm mủ đến tái phát (amidan cấp 2), cần theo dõi kỹ để tránh biến chứng. Hình ảnh lâm sàng và chẩn đoán giúp xác định nguyên nhân và chọn phương pháp điều trị phù hợp: nội khoa hoặc can thiệp khi cần. Nếu sốt cao, khó thở, nuốt đau nhiều hoặc bệnh kéo dài trên vài ngày, hãy đến cơ sở y tế. Chủ động điều trị và phòng ngừa là cách bảo vệ sức khỏe cả gia đình.
