Phòng khám mắt bệnh viện Lê Lợi – 69 Lê Thánh Tôn, Phường Bến Nghé, Quận 1, HCM
Thủng dạ dày tá tràng là một cấp cứu y khoa thường gây lo lắng cho bệnh nhân và người nhà. Trong bài viết này, mình sẽ cùng bạn tìm hiểu từ khái niệm cơ bản, nguyên nhân và triệu chứng nhận biết, tới mức độ nguy hiểm và các phương pháp khâu lỗ thủng. Ngoài ra còn có hướng dẫn chăm sóc sau mổ để hồi phục tốt, cùng bộ tài liệu tham khảo (PDF), bài giảng và slideshare hữu ích cho ai muốn tìm hiểu sâu hơn. Mình viết rõ ràng, dễ hiểu để bạn nắm được dấu hiệu cần xử trí kịp thời và biết cách chăm sóc khi gặp tình huống này.
Thủng Dạ Dày Tá Tràng
Thủng dạ dày – tá tràng là biến chứng nặng của loét dạ dày tá tràng, đôi khi gặp ở ung thư dạ dày. Bệnh khởi phát đột ngột với cơn đau bụng dữ dội như dao đâm, bụng căng cứng như gỗ, kèm nôn, vã mồ hôi và tay chân lạnh. Loét dạ dày tá tràng khá phổ biến, tỉ lệ mắc khoảng 5–10% và tỉ lệ biến chứng 10–20%.
Về cơ chế, thủng xảy ra khi ổ loét ăn sâu qua lớp cơ tới lớp thanh mạc, làm rò dịch và hơi vào ổ bụng gây viêm phúc mạc. Trong phẫu thuật thường thấy nhiều dịch đục trong ổ bụng và lỗ thủng nhỏ ở mặt trước tá tràng hoặc trên nền ổ loét xơ, dấu hiệu của nhiễm trùng ổ bụng cấp.
Thống kê cho thấy tuổi trung bình bệnh nhân khoảng 53,17 ± 12,28 tuổi (từ 23 đến 77). Tỉ lệ thủng do ổ loét dạ dày khoảng 36,7% và hành tá tràng 63,3%. Đây là tình trạng nguy hiểm, cần được phát hiện và xử trí ngoại khoa kịp thời bằng các phương pháp như khâu kín lỗ thủng, nối vị – tràng, cắt một phần hoặc toàn bộ dạ dày tùy trường hợp.
Nguyên Nhân Thủng Dạ Dày Tá Tràng
Phần lớn thủng dạ dày tá tràng bắt nguồn từ viêm loét: vết loét ăn sâu thủng niêm mạc. Nguyên nhân thường gặp là nhiễm Helicobacter pylori và dùng nhiều thuốc giảm đau, chống viêm không steroid như aspirin, ibuprofen, nhất là ở người cao tuổi.
Ngoài loét, thủng có thể do ung thư dạ dày, chấn thương bụng, uống nhầm chất tẩy rửa hoặc quá liều thuốc. Những nguyên nhân hóa học và cơ học này ít gặp nhưng vẫn có thể gây thủng nghiêm trọng.
Chế độ ăn không lành mạnh, hút thuốc, uống rượu và stress giảm khả năng bảo vệ niêm mạc, làm tăng nguy cơ loét nặng và biến chứng. Khi nhiều yếu tố tấn công kết hợp, khả năng thủng càng cao.
Vì vậy, nếu có tiền sử loét hoặc đang dùng NSAID, nên trao đổi với bác sĩ về điều trị diệt HP hoặc thuốc bảo vệ niêm mạc, thay thuốc giảm đau. Nếu xuất hiện đau bụng dữ dội đột ngột, cần đi khám ngay vì có thể là dấu hiệu thủng.
Triệu Chứng Thủng Dạ Dày Tá Tràng
Thủng dạ dày – tá tràng thường bắt đầu bằng cơn đau bụng đột ngột, dữ dội như bị dao đâm ở vùng thượng vị, khiến người bệnh nhớ rõ từng phút. Bụng căng cứng như gỗ, kèm nôn, vã mồ hôi, chân tay lạnh; cảm giác rất sợ hãi và mệt mỏi.
Lúc mới thủng có thể xuất hiện trạng thái sốc: mặt tái, mồ hôi lạnh, mạch nhanh, huyết áp có thể còn bình thường hoặc đã tụt. Thực tế chỉ khoảng 30% bệnh nhân bị sốc trong giờ đầu. Một số người còn nôn ra máu hoặc đại tiện phân đen.
Hậu quả của lỗ thủng là viêm phúc mạc toàn thể, có thể nhanh chóng nguy hiểm đến tính mạng nếu không được cấp cứu kịp thời. Nếu gặp triệu chứng trên, cần đưa người bệnh vào viện khẩn cấp để được khám, chụp X-quang, siêu âm và xử trí ngay.
Thủng Tá Tràng Có Nguy Hiểm Không
Thủng ổ loét dạ dày–tá tràng là một biến chứng rất nguy hiểm của bệnh loét. Khi vết loét thủng, người bệnh thường đau bụng dữ dội, bụng gồng cứng và có thể sốt, buồn nôn. Nếu phát hiện và điều trị muộn, tỉ lệ tử vong tăng cao nên cần cấp cứu ngay.
Khi thủng, dịch và vi khuẩn từ dạ dày thoát ra ổ bụng gây viêm phúc mạc, nhiễm trùng nặng và có thể dẫn đến nhiễm độc, sốc. Điều trị thường gồm phẫu thuật khâu lỗ thủng hoặc cắt, cùng kháng sinh mạnh và hồi sức tích cực để ngăn biến chứng đe dọa tính mạng.
Để tránh rủi ro, khi có đau bụng dữ dội hoặc dấu hiệu nhiễm trùng cần đến viện ngay. Điều trị sớm vết loét, điều trị H. pylori, hạn chế thuốc chống viêm không steroid và khám theo dõi định kỳ giúp giảm nguy cơ thủng và các biến chứng nặng.
Khâu Lỗ Thủng Dạ Dày Tá Tràng
Điều trị thủng ổ loét tá tràng chủ yếu bằng phẫu thuật, mục đích là loại trừ và cô lập lỗ thủng để không cho dịch tiêu hóa chảy ra ổ bụng. Ngoài khâu kín lỗ thủng, có thể kết hợp nối dạ dày – hỗng tràng để làm dịch vị tiêu hóa lưu thông nhanh hơn khi cần thiết.
Khâu lỗ thủng dạ dày – hành tá tràng là kỹ thuật thường gặp trong cấp cứu; Mikulicz lần đầu báo cáo năm 1884. Có hai kiểu khâu đơn thuần: mổ mở và phẫu thuật nội soi. Nội soi cho phép phát hiện lỗ thủng, rửa ổ bụng sạch sẽ và khâu kín với ít đau, hồi phục sớm.
Khi có điều kiện có thể kết hợp điều trị biến chứng và triệt căn, ví dụ cắt dây thần kinh X để giảm tiết axit và hạn chế tái phát loét. Phẫu thuật khâu lỗ thủng giúp ngăn ngừa biến chứng nguy hiểm, rút ngắn thời gian nằm viện và giúp bệnh nhân phục hồi nhanh hơn.
Chăm Sóc Người Bệnh Thủng Dạ Dày Tá Tràng
Khi chăm sóc người bệnh thủng dạ dày tá tràng, cần theo dõi sát dấu hiệu sống và tình trạng bụng, đo mạch, huyết áp, nhiệt độ mỗi 30 phút–2 giờ tùy tình trạng. Bệnh nhân thường được đặt ống thông mũi dạ dày và hút, nhịn ăn uống, bù nước điện giải và máu khi cần, chú ý phát hiện sớm mọi thay đổi.
Với ống hút dịch dạ dày phải kiểm tra thường xuyên để tránh tắc nghẽn, cho hút ngắt quãng theo chỉ định và không rút ống sớm; chỉ rút khi có chỉ định của bác sĩ. Tránh dùng thuốc gây tổn thương niêm mạc như aspirin, corticoid, đồng thời sử dụng thuốc che chở niêm mạc và tuân thủ chăm sóc vết mổ, uống thuốc đúng hướng dẫn.
Về dinh dưỡng mục tiêu là hạn chế tăng tiết và vận động đường tiêu hóa: trong đợt đau nên ăn lỏng, mềm; khi ổn hơn nên dùng nhiều sữa, trứng, thịt, cá, đậu đỗ, sữa chua, phô mai và nhiều trái cây như cam, bưởi, chanh, dâu tây, kiwi cùng rau xanh, cà rốt, đu đủ, bí đỏ, khoai. Hẹn tái khám đúng lịch và trở lại ngay nếu có triệu chứng bất thường.
Thủng Ổ Loét Dạ Dày Tá Tràng PDF
Thủng ổ loét dạ dày – tá tràng thường là hậu quả của tăng tiết acid, nhiễm Helicobacter pylori và dùng thuốc chống viêm không steroid (NSAIDs). Loét tá tràng gặp nhiều hơn loét dạ dày (tỷ lệ khoảng 18:4,1); triệu chứng thường đột ngột với đau bụng dữ dội, cần chẩn đoán và xử trí nhanh.
Phần lớn thủng xảy ra ở tá tràng (khoảng 96,5%) và chỉ khoảng 3,5% ở dạ dày, thường nằm ở mặt trước. Ổ loét “đối nhau” (kissing ulcer) tương đối ít gặp. Ở trẻ em loét ít gặp nhưng vẫn có thể dẫn đến thủng hoặc xuất huyết tiêu hóa.
Trong chẩn đoán hình ảnh, liềm hơi dưới hoành chỉ thấy khoảng 65–80% trường hợp; tại Bệnh viện Việt Đức có báo cáo 11,6% bệnh nhân thủng không có liềm hơi, nên phim không âm tính không loại trừ thủng. Hai biến chứng hay gặp là chảy máu và thủng; đôi khi thủng liên quan đến ung thư dạ dày.
Điều trị bao gồm xử trí ban đầu và lựa chọn giữa điều trị nội khoa và phẫu thuật. Nguyên tắc: giải thích cho người bệnh, dùng kháng sinh, giảm đau, thuốc kháng tiết và can thiệp phẫu thuật khi cần (mở bụng hoặc nội soi). Nhiều trung tâm đã áp dụng phẫu thuật nội soi với kết quả khả quan.
Kết lại, thủng dạ dày — tá tràng là một tình trạng cấp cứu, xuất phát từ nhiều nguyên nhân như loét mạn, dùng thuốc chống viêm, hay nhiễm H. pylori. Nhận biết sớm triệu chứng và đến viện kịp thời để được khâu lỗ thủng và chăm sóc đúng cách cứu sống tính mạng. Sau mổ, chế độ chăm sóc, theo dõi và điều trị nguyên nhân gốc rất quan trọng để tránh tái phát. Nếu bạn muốn tìm hiểu sâu hơn, các tài liệu PDF, bài giảng và slideshare trong bài sẽ hữu ích. Hãy chủ động bảo vệ sức khỏe và trao đổi với bác sĩ khi cần thiết.
