Phòng khám mắt bệnh viện Lê Lợi – 69 Lê Thánh Tôn, Phường Bến Nghé, Quận 1, HCM
Bách bộ là một trong những vị thuốc quen thuộc trong y học cổ truyền, được nhiều người tìm kiếm vì củ và các chế phẩm từ nó. Trong bài viết này, mình sẽ cùng bạn khám phá từ hình ảnh cây bách bộ, cấu trúc củ đến vị thuốc đặc trưng và cách dùng cao bách bộ sao cho an toàn. Ngoài ra còn có thông tin thực tế về giá cao, giá củ tươi, cách ngâm rượu củ bách bộ và những tác dụng thường được nhắc đến khi dùng rượu ngâm. Nếu bạn đang tò mò hoặc cân nhắc sử dụng bách bộ, bài viết sẽ giúp bạn có cái nhìn rõ ràng và thực tế hơn.
Bách Bộ Dược Liệu
Bách bộ (Stemona tuberosa) — còn gọi đẹt ác, dây ba mươi, mần sòi — là vị thuốc quen trong y học cổ truyền. Rễ, củ có vị ngọt đắng, tính hơi ấm, không độc và được cho là mát phổi; thường dùng chữa ho lâu ngày, ho gà, lao và các bệnh cổ độc.
Cây bách bộ là cây leo thân nhỏ, nhẵn, dài khoảng 6–8 m; lá mọc đối hoặc so le, có cuống và hình tim. Hoa to, củ màu vàng trắng hoặc vàng xám có rãnh dọc sâu — chính là bộ phận dùng làm dược liệu. Rễ chứa glucid, protid, lipid và nhiều axit hữu cơ.
Về công dụng, bách bộ kháng khuẩn, diệt giun và côn trùng; cao bách bộ dùng cho ho do hư lao, viêm khí quản mạn tính, ho gà và lao phổi. Dùng ngoài trị chấy, rận, ghẻ và ngứa. Bài thuốc: bách bộ 12g, bạch tiền 12g, cam thảo 4g, đại toán 2 tép, sắc với đường, chia 3 lần/ngày.
Hình Ảnh Cây Bách Bộ
Cây bách bộ thường mọc hoang khắp nơi, nhất là các vùng đồi núi phía Bắc. Đây là cây thân leo, có thể dài 6–8 m hoặc hơn, thân nhẵn hình trụ và dễ nhận ra khi bò quấn quanh gốc cây khác hoặc leo lên giàn. Cây giản dị mà có sức sống mạnh.
Rễ củ bách bộ rất đặc trưng: nhiều, mập nạc, thường mọc thành chùm, có hình con thoi hoặc trụ, chiều dài dao động từ vài cm đến vài chục cm và đường kính tương đối nhỏ. Lá đơn mọc đối, phiến hình tim với gân hình cung, cuống dài, trông xanh mơn mởn quanh năm.
Hoa bách bộ màu vàng lục, mặt trong hơi đỏ tía, bao hoa gồm 4 phần, nhụy và nhị cấu trúc ngắn; quả nang hình trứng, mỗi quả thường có bốn hạt, ra hoa vào mùa hè. Trong y học cổ truyền, rễ củ là vị thuốc quý chữa ho, diệt giun, kháng khuẩn; ngoài ra trồng cây trong nhà cùng nhiều cây cảnh khác còn giúp điều hòa độ ẩm tự nhiên.
Củ Bách Bộ
Củ bách bộ là một kho báu tự nhiên của y học dân gian: rễ chứa khoảng 2,3% glucid, 9,25% protid, 0,84% lipid và nhiều axit hữu cơ như malic, oxalic, succinic, acetic, formic. Người ta tin rằng những thành phần này góp phần vào công dụng long đờm và làm dịu đường hô hấp.
Trong dân gian, bách bộ chủ trị ho do hư lao, thường dùng cho lao phổi, viêm khí quản mạn, ho gà; đồng thời còn có tác dụng tẩy giun (giun kim, giun đũa), diệt côn trùng và thể hiện hoạt tính kháng sinh nhất định. Vị của củ là ngọt, đắng và tính hơi ấm, được xem là không độc khi dùng đúng liều.
Về hình thái, bách bộ (Stemona tuberosa) là cây sống lâu năm, thường gọi là củ ba mươi, dây dẹt ác, củ rận trâu hay sâm bách bộ, mọc hoang nhiều ở các tỉnh miền núi phía Tây Bắc. Củ khô dài 6–12 cm, giữa phồng to, hai đầu thu nhỏ, màu trắng ngả vàng hoặc xám vàng, thơm, cứng. Hiện có nhiều chế phẩm từ củ bách bộ (sấy khô, cao) được bày bán để sử dụng.
Vị Thuốc Bách Bộ
Bách bộ (Stemona tuberosa, họ Stemonaceae), còn gọi là Sâm cao, Đẹt ác hay Dây ba mươi, là vị thuốc cổ truyền có vị ngọt hơi đắng, tính hơi ôn (một số sách hiện đại ghi tính bình), quy vào kinh Phế. Theo y học cổ truyền, bách bộ giúp nhuận phế, chỉ khái và sát trùng, thường được ghi trong các bản thảo cổ như Tuệ Tĩnh để trị ho lâu ngày và lao.
Trong lâm sàng dân gian và y học cổ truyền, bách bộ được dùng trị ho dữ dội, ho lâu năm, ho nhiều, ho không dứt, ho ở trẻ do hàn, thậm chí có ghi chép về xử lý trường hợp nuốt phải đồng tiền; còn có tác dụng trị giun, diệt côn trùng và giúp giảm phù, vàng da. Nghiên cứu hiện đại cho biết bách bộ có tác dụng ức chế trung khu hô hấp, giảm phản xạ ho, đồng thời có hoạt tính kháng khuẩn và kháng histamin.
Khi dùng, nên chọn củ bách bộ khô, để trong túi kín, đặt nơi khô thoáng, tránh nắng trực tiếp. Vì đây là thuốc Đông y với nhiều công dụng truyền thống, nên tham khảo thầy thuốc hoặc bác sĩ y học cổ truyền trước khi dùng để đảm bảo liều lượng và an toàn.
Hướng Dẫn Sử Dụng Cao Bách Bộ
Cao bách bộ là một cách dùng dân gian từ củ bách bộ (còn gọi củ ba mươi, sâm bách bộ…). Về nguyên liệu, bạn có thể dùng bách bộ khô khoảng 1kg hoặc tươi 2–3kg; chọn củ to, chắc, rửa sạch và sao khô nếu cần. Chuẩn bị nước sạch và dụng cụ để sắc hoặc nấu cô thành cao.
Một cách dùng là giã rễ bách bộ với gừng sống bằng lượng bằng nhau, vắt lấy nước rồi sắc uống — thường uống khoảng hai chén sau bữa ăn. Người lớn thường dùng 8–10g sau bữa, ngày 2–3 lần; trẻ em liều ít hơn, khoảng 4–6g. Với ho, liều phổ biến 6–20g/ngày.
Bạn cũng có thể trộn nước bách bộ với mật ong (hai thứ bằng nhau) rồi nấu cô thành cao, ngậm và nuốt từ từ để giảm ho. Bài trị lao phổi hay dùng bách bộ 20g phối với đơn bì, đào nhân, hoàng cầm mỗi vị 10g, sắc cạn còn khoảng 80ml, chia 3 lần uống trong ngày.
Giá Cao Bách Bộ
CAO BÁCH BỘ là sản phẩm thiên nhiên, nấu 100% từ củ bách bộ, không pha phụ gia, hiện còn hàng và được nhiều người đánh giá 5,0 (8 đánh giá). Từ lâu bách bộ được biết đến là hỗ trợ trị ho, hen suyễn, viêm họng, ho lâu ngày, ho có đờm và viêm phế quản nhẹ.
Cao bách bộ nguyên chất thường được nấu theo công thức gia truyền, thủ công từ những củ chọn lọc. Giá tham khảo: lọ 100g khoảng 250.000₫; cũng có loại 100ml từ 199.000₫ và nhiều nơi có khuyến mãi. Giá phụ thuộc nguồn gốc, chất lượng và vùng trồng, bách bộ Tây Bắc thường đắt hơn.
Về cách dùng, dân gian thường giã cả dây và rễ, vắt lấy nước cốt trộn với mật ong theo tỉ lệ ngang, nấu thành cao để dùng; hoặc kết hợp rễ bách bộ với gừng tươi hay ngâm rượu. Nếu bạn đang mang thai, cho con bú hoặc bị bệnh nặng, nên hỏi ý kiến thầy thuốc trước khi dùng.
Giá Củ Bách Bộ Tươi
Hiện củ bách bộ tươi còn hàng ở nhiều nơi và nhận phản hồi khá tốt — có chỗ chấm 4,7/5 (6 đánh giá), có nơi 5,0/5 (1 đánh giá). Giá bán lẻ dao động: tươi thường khoảng 140.000–250.000₫/kg, hàng khô tham khảo từ ~190.000₫/kg, một vài sản phẩm sấy thương hiệu có giá cao hơn.
Củ bách bộ (Stemona tuberosa), hay gọi là dây ba mươi, là thảo mộc Tây Bắc thu hái tự nhiên, thường dùng trị ho, tẩy giun và có tác dụng kháng khuẩn. Nhiều người bán cho phép nhận hàng kiểm tra rồi mới thanh toán; một số nơi còn tặng voucher 15.000₫ nếu đơn giao trễ hơn cam kết.
Nếu cần mua số lượng lớn (đầu tạ, đầu tấn), nên gọi trực tiếp để được báo giá sỉ và hẹn giao. Ở TP.HCM có điểm bán quanh phường Bến Thành và nhiều nơi giao hàng toàn quốc nhanh. Lời khuyên: so sánh giá, hỏi rõ nguồn gốc và yêu cầu kiểm tra hàng trước khi thanh toán để đảm bảo chất lượng.
Kết lại, bách bộ là một dược liệu quen thuộc với hình ảnh củ đặc trưng, vị hơi đắng và mùi ngai ngái, được chế biến thành cao hoặc ngâm rượu để tiện dùng. Bài viết đã giúp bạn nhận biết củ tươi, cách sử dụng cao bách bộ, tham khảo giá cả và lợi ích khi ngâm rượu. Nhớ chọn nguồn hàng rõ ràng, kiểm tra chất lượng và dùng đúng liều. Nếu định dùng lâu dài hoặc cho người có bệnh nền, hãy tham khảo ý kiến thầy thuốc trước khi dùng rượu thuốc hay cao bách bộ để vừa tận dụng công dụng vừa bảo đảm an toàn.
