Phòng khám mắt bệnh viện Lê Lợi – 69 Lê Thánh Tôn, Phường Bến Nghé, Quận 1, HCM
Tai biến mạch máu não và các dạng liệt thường để lại nỗi lo lớn cho người bệnh và gia đình. Trong y học cổ truyền, những chứng như an liệt nửa người, bán thân bất toại, an liệt nửa người trái, tai biến mạch máu não, liệt hai chi dưới hay di chứng sau tai biến đều có cách nhìn, tên gọi và phép chữa khác nhau. Bài viết này sẽ cùng bạn đi qua từng chứng một cách dễ hiểu, giải thích nguồn gốc theo YHCT, biểu hiện thường gặp và những hướng điều trị, phục hồi thiết thực — giúp bạn hoặc người thân có cái nhìn rõ ràng hơn để chăm sóc và lựa chọn phương án phù hợp.
Bệnh An Liệt Nửa Người Y Học Cổ Truyền
Liệt nửa người là di chứng thường gặp sau tai biến mạch máu não, biểu hiện bằng yếu một bên cơ thể, tê hoặc mất chức năng vận động; triệu chứng có thể kèm nói khó. Trong mô tả có bệnh nhân nam 70 tuổi liệt nửa người phải sau đột quỵ, tiền sử tăng huyết áp, hút thuốc và uống rượu.
Theo y học cổ truyền, tình trạng này thường do can thận âm hư kết hợp tỳ hư khiến kinh lạc tắc trở. Khám thấy bệnh nhân tỉnh táo, tiếp xúc tốt, sắc mặt hồng, mắt sáng; lưỡi hồng, rêu trắng mỏng, lưỡi lệch về bên lành; còn có liệt mặt, hoa mắt, mạch huyền, tế, sác thuộc chứng âm hư hỏa vượng.
Điều trị tập trung thông kinh hoạt lạc, bổ can thận, kiện tỳ bằng thuốc Đông y kết hợp châm cứu (hào châm, điện châm, thủy châm, cấy chỉ…). Các nghiên cứu mô tả trên nhiều bệnh nhân điều trị tại bệnh viện y học cổ truyền cho thấy phương pháp kết hợp giúp cải thiện chức năng vận động; song cần theo dõi và cá thể hóa phác đồ theo từng bệnh nhân.
Bệnh An Bán Thân Bất Toại YHCT
Bệnh án mô tả trường hợp bệnh nhân 57 tuổi nhập viện sau tai biến mạch máu não với triệu chứng yếu nửa người bên trái. Bệnh khởi phát vào buổi sáng, khoảng 9 ngày trước khi vào viện, bệnh nhân thấy mệt, hơi yếu tay chân bên trái, tình trạng mệt tăng dần và nặng hơn vào buổi chiều.
Khám lâm sàng cho thấy liệt nửa người, rối loạn ngôn ngữ, liệt mặt và có thể rối loạn cơ tròn gây bí đái hoặc tiểu không tự chủ. Đây là di chứng tai biến mạch máu não (bán thân bất toại); theo y học hiện đại có mã ICD liên quan I61–I69, theo YHCT ghi nhận mã như U55.011.
Trong YHCT còn mô tả rõ trạng thái và mức độ nặng nhẹ: bệnh nhân tỉnh táo, sắc mặt hồng, mắt sáng, lưỡi hồng rêu trắng mỏng, cử động lưỡi hạn chế, thân hình gầy. Ở thể nặng (chứng thoát) có thể gặp hôn mê sâu, tay chân lạnh, cơ mềm, đái ỉa không tự chủ và mạch tế sác vô lực.
Bệnh An Liệt Nửa Người Trái
Qua thăm khám, bệnh nhân được chẩn đoán liệt nửa người trái do tai biến mạch máu não, kèm dị cảm và giảm vận động bên trái. Đột quỵ xảy ra khi mạch máu não bị tắc hoặc vỡ, làm vùng não thiếu máu gây yếu một bên. Triệu chứng thường gặp gồm mất thăng bằng, khó nói, khó nuốt, tê và giảm khả năng cầm nắm, phối hợp.
Do bệnh nhân có liệt VII trung ương bên trái, tổn thương phải nằm cao hơn nhân dây VII ở cầu não, tức vùng cầu não cao trở lên, đây là dấu hiệu tổn thương trung ương chứ không phải liệt dây VII ngoại vi. Điều trị thường bao gồm xử trí nội khoa cấp cứu, phục hồi chức năng, tập vận động và trị liệu nuốt; đồng thời cần phòng ngừa sặc, viêm phổi hít và táo bón do rối loạn ăn uống.
Theo y học cổ truyền, trường hợp bán thân bất toại thường do can thận âm hư kết hợp tỳ hư, được điều trị bằng châm cứu và thuốc Đông y để thông kinh hoạt lạc, điều hòa tạng phủ. Thống kê cho thấy tỷ lệ đột quỵ dưới 60 tuổi khá cao (khoảng 67,22%); sự chăm sóc đa ngành và kiên nhẫn trong phục hồi giúp bệnh nhân cải thiện chức năng theo thời gian.
Bệnh An Tai Biến Mạch Máu Não
Tai biến mạch máu não hay đột quỵ là tình trạng mất lưu lượng máu đột ngột đến một vùng não hoặc chảy máu trong hộp sọ không do chấn thương, gây giảm chức năng hoặc hoại tử tế bào não. Bác sĩ CKII Phạm Thị Ngọc Quyên giải thích tai biến gồm nhồi máu não và xuất huyết não/màng não, là nguyên nhân hàng đầu gây tử vong.
Chẳng hạn, bà Trần Thị Lai, 63 tuổi, vào viện với chẩn đoán tai biến xuất huyết; sau phẫu thuật phình động mạch, bệnh nhân bị liệt nửa người bên phải. Trường hợp này cho thấy xuất huyết não có thể tiến triển nhanh và để lại di chứng nặng nếu không được xử trí kịp thời và chăm sóc sau mổ chu đáo.
Vì vậy cần nhận biết sớm các dấu hiệu như méo miệng, yếu tay chân, khó nói và gọi cấp cứu ngay. Kiểm soát nguy cơ (tăng huyết áp, tiểu đường, hút thuốc), điều trị kịp thời và phục hồi chức năng tích cực sẽ giúp cải thiện kết quả. Thông tin bệnh án, theo dõi và tư vấn chuyên khoa rất cần thiết cho bệnh nhân và gia đình.
Bệnh An Liệt 2 Chi Dưới
Một bệnh nhân nam 30 tuổi, trước đó khỏe mạnh, nhập viện vì liệt hai chân sau tai nạn xe máy tự ngã. Tình trạng đã kéo dài khoảng 70 ngày. Liệt hai chi dưới có thể là giảm hay mất vận động chủ động của cả hai chân, đôi khi kèm rối loạn cảm giác, tùy vị trí tổn thương.
Nguyên nhân hay gặp nhất là chấn thương tủy sống sau tai nạn, trên 90% trường hợp; tổn thương nơron vận động trung ương, ngoại biên hoặc cả hai. Một số dạng hiếm do di truyền gây co cứng chân. Cơ chế liên quan rối loạn vi tuần hoàn, stress oxy hóa và bất hoạt kênh natri, kèm phản ứng viêm.
Liệt hai chi dưới cần được phát hiện sớm bởi bác sĩ chuyên khoa thần kinh để xử trí kịp thời. Điều trị tùy nguyên nhân: phẫu thuật, thuốc và phục hồi chức năng. Kết quả phục hồi phụ thuộc mức độ tổn thương, nhưng can thiệp sớm và tập luyện tích cực thường cải thiện chất lượng cuộc sống.
Kết lại, từ các hình thái An liệt nửa người, bán thân bất toại, An liệt nửa người trái, tới tai biến mạch máu não, 2 chi dưới và di chứng sau tai biến, Đông y mang đến nhiều cách tiếp cận nhẹ nhàng, chú trọng phục hồi toàn diện trên nền tảng cá thể hóa. Quan trọng là nhận diện sớm, kết hợp điều trị YHCT với y học hiện đại, kiên trì phục hồi chức năng và điều chỉnh lối sống. Hãy tìm đến thầy thuốc tin cậy, duy trì hy vọng và hành động kịp thời — vì phục hồi dù chậm vẫn luôn có thể xảy ra khi ta không bỏ cuộc.
