Phòng khám mắt bệnh viện Lê Lợi – 69 Lê Thánh Tôn, Phường Bến Nghé, Quận 1, HCM
Bảo quản thuốc tưởng chừng là công việc đơn giản, nhưng thực ra quyết định trực tiếp đến hiệu lực và an toàn của mỗi liều thuốc chúng ta sử dụng. Trong bài viết này, mình sẽ cùng bạn tìm hiểu từ khái niệm “bảo quản thuốc” là gì, những nguyên tắc và quy định phải tuân thủ, đến các thực hành tốt (GSP/GPP) giúp bảo đảm chất lượng thuốc. Chúng ta cũng sẽ đi sâu vào yêu cầu về nhiệt độ và độ ẩm — cả ở kho, tủ lạnh và nhà thuốc — và cách ghi chép, giám sát thông số này hàng ngày. Nắm vững những điều này, bạn sẽ tự tin hơn khi bảo quản và sử dụng thuốc an toàn.
Bảo Quản Thuốc Là Gì
Bảo quản thuốc là việc cất giữ đảm bảo an toàn, chất lượng của thuốc và nguyên liệu, bao gồm cả việc đưa vào sử dụng và duy trì hiệu lực. Việc này giúp thuốc không bị hư hỏng, giảm tác dụng hay nhiễm bẩn, đồng thời bảo vệ sức khỏe người dùng.
Bạn nên để thuốc ở nơi khô ráo, thoáng mát và tránh ánh nắng trực tiếp; nhiệt độ thích hợp thường là 15–25°C (hoặc 15–30°C tùy quy định). Ánh sáng và độ ẩm cao có thể làm giảm hiệu quả, vì vậy tránh để thuốc gần bếp, nhà tắm hoặc nơi ẩm ướt.
Các thuốc dễ bay hơi hoặc nhạy cảm với độ ẩm cần bảo quản trong kho lạnh và bao bì đóng kín; các chất hút ẩm mạnh nên để phòng khô. Luôn giữ hộp thuốc đóng kín sau khi dùng để tránh không khí và bụi bẩn, kiểm tra hạn dùng và bảo quản theo hướng dẫn trên nhãn.
Nguyên Tắc Bảo Quản Thuốc
Khi bảo quản thuốc ở nhà, nguyên tắc đơn giản là giữ nơi khô ráo, thoáng mát và tránh ánh nắng trực tiếp. Nhiệt độ thích hợp thường trong khoảng 15–25°C; tránh để thuốc trong tủ lạnh hay ngăn đựng thực phẩm. Nhiệt độ và độ ẩm thay đổi sẽ làm giảm hiệu lực và an toàn của thuốc.
Những thuốc hoặc nguyên liệu có mùi nên để trong bao bì kín và khu vực riêng để tránh lây mùi sang sản phẩm khác. Luôn kiểm tra nhãn và đóng kín bao bì sau khi dùng. Giữ mọi thứ ngăn nắp giúp dễ kiểm soát hạn dùng và tình trạng thuốc.
Áp dụng nguyên tắc luân chuyển: hết hạn trước xuất trước (FEFO) hoặc nhập trước xuất trước (FIFO). Kiểm tra định kỳ để sử dụng trước lô có hạn dùng ngắn hơn và loại bỏ kịp thời các lô sắp hết hạn. Ghi chép xuất nhập giúp quản lý tốt hơn, nhất là khi có nhiều loại thuốc.
Nơi cất giữ cần sạch sẽ, không có rác, bụi hay côn trùng; độ ẩm nên dưới 75% trừ khi thuốc được đóng gói chống ẩm. Tuân thủ quy định GSP, kiểm tra thường xuyên và hỏi dược sĩ khi không chắc chắn. Nếu thuốc đổi màu, mùi lạ hoặc đã hết hạn, xử lý theo hướng dẫn y tế, không dùng hay chia sẻ cho người khác.
Quy Định Về Bảo Quản Thuốc
Theo Thông tư 36/2018/TT-BYT (về Thực hành tốt bảo quản thuốc) và cập nhật bởi Thông tư 11/2025/TT-BYT (có hiệu lực từ 01/07/2025), quy định cơ bản là bảo quản thuốc ở môi trường khô (độ ẩm không vượt quá 75%), nhiệt độ 15–30 °C. Nếu nhãn ghi điều kiện đặc biệt thì phải tuân thủ và theo dõi chặt chẽ.
Các cơ sở phải theo dõi, ghi chép nhiệt độ và độ ẩm, đồng thời thực hiện đánh giá định kỳ đáp ứng GSP: đánh giá toàn diện cứ 3 năm một lần; giám sát được điều chỉnh theo xếp loại nguy cơ. Khi phát hiện sai lệch, cần khắc phục kịp thời và lưu hồ sơ kiểm tra.
Bảo đảm an ninh là bắt buộc, đặc biệt với thuốc phải kiểm soát: khu vực lưu trữ cần kiểm soát truy cập, khóa an toàn, hồ sơ xuất nhập và quy trình rõ ràng theo Thông tư 20/2017. Mục tiêu là bảo vệ chất lượng thuốc, tránh thất thoát và đảm bảo an toàn cho người dùng.
Thực Hành Tốt Bảo Quản Thuốc (GSP)
GSP là viết tắt của cụm từ tiếng Anh “Good Storage Practices”, dịch sang tiếng Việt là Thực hành tốt bảo quản thuốc. Nói nôm na, GSP là tập hợp các nguyên tắc và tiêu chuẩn để bảo quản thuốc và nguyên liệu làm thuốc sao cho đảm bảo chất lượng, an toàn và duy trì hiệu lực khi đến tay người dùng.
Một kho đạt chuẩn GSP cần trang bị phù hợp như hệ thống điều hòa, nhiệt kế theo dõi nhiệt độ, xe nâng, giá kệ và hệ thống chiếu sáng hợp lý. Bên cạnh thiết bị, cần có hồ sơ, SOP (quy trình chuẩn) và HS (báo cáo hoạt động) để ghi chép, kiểm soát và duy trì các điều kiện bảo quản theo quy định.
Mọi nhân viên tham gia phải được đào tạo, cập nhật về GSP, các quy định pháp luật, quy trình thao tác, vệ sinh và an toàn. Việt Nam đã có văn bản hướng dẫn (Văn bản hợp nhất số 09/VBHN-BYT, 16-03-2021) quy định chi tiết về GSP, giúp doanh nghiệp áp dụng đúng và đảm bảo cung ứng thuốc an toàn cho cộng đồng.
Nhiệt Độ Bảo Quản Thuốc
Về nhiệt độ bảo quản, thông thường nên duy trì ở khoảng 15–30°C, còn nhiều tài liệu khuyến cáo tốt nhất là 15–25°C. Độ ẩm trong môi trường bảo quản không nên vượt quá 75%. Hãy để thuốc nơi khô ráo, thoáng mát và tránh ánh nắng trực tiếp để giữ ổn định hoạt chất.
Một số thuốc, như vắc-xin, insulin hoặc thuốc yêu cầu bảo quản lạnh, đòi hỏi nhiệt độ 2–8°C hoặc thậm chí bảo quản âm sâu; những trường hợp này cần tủ lạnh chuyên dụng và kiểm soát nhiệt độ, độ ẩm, ánh sáng theo hướng dẫn. Luôn tuân thủ nhãn và hướng dẫn của cơ quan y tế.
Trong thời tiết khắc nghiệt, nhiệt độ tại quầy hoặc nhà có thể dao động, vì vậy nên kiểm tra thường xuyên và giữ xa nơi có mùi mạnh, ẩm ướt hay nguồn nhiệt như bếp. Nếu nhãn không rõ, hỏi dược sĩ để được hướng dẫn cụ thể và tránh làm giảm hiệu quả thuốc.
Độ Ẩm Bảo Quản Thuốc
Khi bảo quản thuốc, độ ẩm là yếu tố rất quan trọng để tránh ẩm mốc và làm giảm hiệu lực. Thông thường người ta khuyến cáo giữ độ ẩm không vượt quá 75%; một số tài liệu còn nhấn mạnh ngưỡng an toàn khoảng 70% để bảo đảm lâu dài cho dược phẩm.
Nhiệt độ bảo quản thông thường nên duy trì từ 15–30°C, một số nơi ghi 15–25°C tùy loại thuốc. Những thuốc cần lạnh phải để trong tủ lạnh 2–8°C. Hãy để nơi khô ráo, thoáng mát, tránh ánh nắng trực tiếp và các nơi ẩm ướt để bảo toàn chất lượng thuốc.
Thực tế, tốt nhất nên theo dõi nhiệt độ và độ ẩm bằng đồng hồ/máy đo trong kho hoặc tủ thuốc. Dùng điều hòa hoặc máy hút ẩm khi cần, và luôn tuân theo hướng dẫn trên nhãn hoặc quy định GPP. Như vậy thuốc sẽ giữ được hiệu lực và an toàn cho người dùng.
Nhiệt Độ Bảo Quản Thuốc Trong Tủ Lạnh
Nhiệt độ bảo quản thuốc trong tủ lạnh lý tưởng khoảng 2–8°C, phù hợp cho nhiều thuốc tiêm. Với thuốc ở nhiệt độ phòng, cần giữ nơi khô ráo, thoáng mát 15–25°C, tránh mùi, lẫn tạp chất và ánh sáng.
Về phân loại kho: kho lạnh thường giữ tối đa 8°C; kho mát 8–15°C; kho đông lạnh dưới –10°C. Điều kiện bảo quản thông thường cho thuốc là 15–30°C, độ ẩm tối đa không vượt quá 75% để tránh ẩm mốc.
Một số lưu ý: thuốc tiêm và kim cần bảo quản lạnh 2–8°C (độ ẩm ~45%). Penicillin rất nhạy ẩm nên phải giữ khô. Khi sử dụng, nhiều lọ không nên để trong tủ lạnh; sau khi mở có thể để ở nhiệt độ phòng ≤30°C trong tối đa 6 tuần, nếu nhà sản xuất cho phép.
Mẹo thực hành: dùng tủ lạnh riêng cho thuốc, không để chung với thực phẩm, đặt thuốc ở ngăn giữa để tránh dao động nhiệt. Luôn đọc nhãn, tuân theo hướng dẫn bảo quản và kiểm tra hạn dùng; khi nghi ngờ, hỏi dược sĩ để được hướng dẫn chính xác.
Việc bảo quản thuốc không chỉ là thủ tục hành chính mà còn là lá chắn bảo vệ sức khỏe người dùng. Từ hiểu đúng khái niệm, tuân thủ nguyên tắc và quy định, áp dụng GSP/GPP đến kiểm soát nhiệt độ, độ ẩm (kể cả trong tủ lạnh) và ghi chép chính xác — mọi bước đều liên kết và cần thiết. Hãy biến việc đo, điều chỉnh và lưu nhật ký nhiệt độ, độ ẩm thành thói quen nghề nghiệp hàng ngày. Khi làm đúng, thuốc giữ được hiệu lực, giảm lãng phí và nâng cao an toàn cho bệnh nhân. Bắt tay vào thực hành ngay hôm nay, vì sự an toàn của chính chúng ta.
